MRP nedir? Malzeme ihtiyaç planlaması rehberi
MRP, üretilecek ürünler için hangi malzemeden ne kadar gerektiğini reçete ve stok üzerinden hesaplayan yöntemdir. Mantığını, formülünü ve örnek bir hesabı adım adım anlattık.
MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması) nedir?
MRP (Material Requirements Planning — Malzeme İhtiyaç Planlaması), müşteri siparişlerinden ve planlanan üretimden yola çıkarak hangi hammadde ve yarı mamulden ne kadar gerektiğini hesaplayan planlama yöntemidir. Amaç iki uç arasında denge kurmaktır: malzeme yokluğundan duran üretim ile depoda gereksiz biriken stok.
MRP'nin temelinde bağımsız ve bağımlı talep ayrımı vardır. Müşterinin sipariş ettiği dolap bağımsız taleptir; dolabın kapağı, menteşesi ve suntası ise dolabın üretilecek olmasından doğan bağımlı taleptir. Bağımlı talep tahmin edilmez, reçeteden hesaplanır.
MRP, MRP II ve ERP
MRP malzeme miktarına odaklanır. MRP II (Manufacturing Resource Planning) buna kapasite, iş gücü ve maliyet gibi üretim kaynaklarını ekler. ERP ise satış, satınalma, stok, kalite ve finans dahil işletmenin tamamını aynı veritabanında toplar. Bugün MRP, ERP yazılımlarının bir modülü olarak çalışır.
MRP hesabına giren bilgiler
Bağımsız talep
Müşteri siparişlerinin henüz karşılanmamış kalanı ve planlanan üretim.
Reçete (BOM)
Bir ürünü oluşturan yarı mamul ve hammaddeler, miktarları ve fire oranları; çok seviyeli olabilir.
Eldeki stok
Kullanılabilir stok; karantinadaki veya ayrılmış malzeme hesaba katılmamalıdır.
Açık satınalma
Sipariş verilmiş ama henüz gelmemiş malzeme ve bekleyen satınalma talepleri.
Açık üretim emirleri
Üretimi süren emirlerin kalan miktarı arzdır; henüz tüketmediği hammadde ise talep sayılır.
Asgari (emniyet) stok
Beklenmedik talep ve gecikmelere karşı her zaman elde bulunması istenen miktar.
Brüt ihtiyaçtan net ihtiyaca
Brüt ihtiyaç = bağımsız talep + bağımlı talep
Net ihtiyaç = brüt ihtiyaç + asgari stok − (eldeki stok + açık satınalma + açık üretim)
Net ihtiyaç sıfır ya da altındaysa ihtiyaç yoktur. Net ihtiyacı olan kalemin reçetesi varsa ve kalem üretilen türdense üretilir ve bu miktar reçeteyle bir alt seviyeye aktarılır; reçetesi yoksa satın alınır. Hesap mamulden başlar, seviye seviye hammaddeye iner. Buna reçete patlatma denir.
Örnek: 50 dolaplık sipariş için MRP
Bir müşteriden 50 adet dolap siparişi geldi. Örneği sade tutmak için dolabın yalnızca kapak kolunu izliyoruz:
- 1 dolap = 2 kapak (yarı mamul, atölyede üretiliyor)
- 1 kapak = 2 menteşe (satın alınıyor) + 0,5 m² sunta (satın alınıyor, kesim firesi %10)
Stok durumu: dolap 10 adet, kapak 40 adet, menteşe 60 adet (ayrıca 50 adet yolda, asgari stok 100), sunta 30 m².
| Özellik | Brüt ihtiyaç | Eldeki + açık arz | Net ihtiyaç → öneri |
|---|---|---|---|
| Dolap (mamul · seviye 0) | 50 | 10 | 40 → Üret |
| Kapak (yarı mamul · seviye 1) | 40 × 2 = 80 | 40 | 40 → Üret |
| Menteşe (hammadde · seviye 2) | 40 × 2 = 80 (+100 asgari stok) | 60 + 50 = 110 | 70 → Satın al |
| Sunta (hammadde · seviye 2) | 40 × 0,5 × 1,10 = 22 m² | 30 m² | 0 → İhtiyaç yok |
Satır satır ne oldu?
- Dolap: 50 adet isteniyor, 10 adet hazır. 40 adet üretilecek.
- Kapak: Bağımlı talep siparişin 50'si üzerinden değil, üretilecek 40 dolap üzerinden hesaplanır: 40 × 2 = 80. Eldeki 40 kapak düşülünce 40 kapak üretilecek.
- Menteşe: Üretilecek 40 kapak × 2 = 80. Asgari stok 100 eklenir, eldeki 60 ve yoldaki 50 düşülür: 80 + 100 − 110 = 70 adet satın alınır.
- Sunta: 40 kapak × 0,5 m² = 20 m²; %10 fire ile 22 m². Eldeki 30 m² yeterli, ihtiyaç yok.
Dikkat: fire oranı unutulsaydı sunta ihtiyacı 20 m² görünecekti; asgari stok unutulsaydı menteşe hiç alınmayacak, stok emniyet seviyesinin altına düşecekti.
MRP, EPROX ERP'de nasıl çalışır?
Malzeme İhtiyaç Planı ekranı, yukarıdaki hesabı firmanızın gerçek verisiyle yapar. Hesap ortak bir fonksiyondadır ve kurulumdaki satış, satınalma, stok ve üretim ekranlarından beslenir.
- Kalemler reçete seviyesine göre sıralı: önce mamul, sonra yarı mamul ve hammadde
- Açık sipariş kalanı, kullanılabilir stok, asgari stok, açık satınalma ve bekleyen talepler, açık üretim emirleri hesaba girer
- Açık üretim emirlerinin henüz tüketilmemiş hammaddeleri bağımlı talep sayılır
- Reçete satırındaki fire oranı ihtiyaca eklenir
- Öneriler seçili gelir, miktar düzenlenebilir; tek tıkla Satınalma Talebi veya Üretim Emri oluşur
- Reçete döngüsü (A'nın içinde B, B'nin içinde A) tespit edilir ve uyarılır
- Planı yalnızca hesaba giren ekranları görmeye yetkili kullanıcılar görür
MRP'nin doğru sonuç vermesi için beş adım
- 01
Reçeteleri güncel tutun
Gerçek tüketimle reçete arasındaki fark, MRP'nin her hesabına taşınır.
- 02
Fire oranlarını ölçün
Tahmini değil, atölyeden gelen fire verisine dayanan oranlar kullanın.
- 03
Stoğu anında girin
Mal kabul el terminaliyle, üretim ve fire istasyon terminaliyle kaynağında girilsin.
- 04
Asgari stokları belirleyin
Kritik ve tedarik süresi uzun malzemeler için emniyet seviyesi tanımlayın.
- 05
Planı düzenli çalıştırın
Önerileri gözden geçirin; yalnızca onayladıklarınızı emre ve talebe dönüştürün.
İlgili rehberler ve sayfalar
MRP nasıl çalışır?
Masa örneğiyle brüt / net ihtiyaç, emniyet stoğu ve tedarik süresi.
Yazıyı okuyunÜretim Planlama Yazılımı
Siparişten iş emrine, istasyon yükünden atölyede gerçekleşene planlı üretim.
İnceleyinÜretim Planlama ve MRP
Reçete, rota, üretim emri ve malzeme ihtiyaç planı.
Modülü inceleyinOEE Nedir?
Kullanılabilirlik × Performans × Kalite; CNC tezgahı örneğiyle hesap tablosu.
Rehberi okuyunMRP hakkında sık sorulanlar
MRP ile ERP aynı şey mi?
Hayır. MRP malzeme ihtiyacını hesaplayan yöntemdir; ERP ise satış, satınalma, stok, üretim, kalite ve maliyeti kapsayan bütün sistemdir. EPROX ERP'de MRP, ERP'nin bir modülü olarak aynı veritabanında çalışır.
MRP ne sıklıkla çalıştırılmalı?
Sipariş ve stok hareketinin yoğunluğuna bağlıdır. Çoğu fabrika planı günlük ya da yeni siparişler onaylandığında çalıştırır. EPROX ERP'de hesap istenildiği an güncel veriyle yapılır.
Emniyet stoğu ile asgari stok aynı mı?
Pratikte aynı amaca hizmet eder: beklenmedik talep ve gecikmelere karşı elde tutulması istenen en düşük miktardır. MRP bu miktarı net ihtiyaca ekler.
Tedarik süresi MRP'de nasıl kullanılır?
Klasik MRP, malzemenin üretimden önce gelmesi için siparişin ne zaman verilmesi gerektiğini tedarik süresine göre de hesaplar. EPROX ERP'nin MRP ekranı bugün miktar ihtiyacını hesaplar; tarih bazlı öneri vermez. Termin takibini satınalmadaki gelmeyen malzemeler listesiyle yaparsınız.
MRP Excel ile yapılabilir mi?
Tek seviyeli ve az kalemli ürünlerde yapılabilir. Reçete çok seviyeli olduğunda, açık üretim emirleri ve yoldaki siparişler devreye girdiğinde elle hesap hızla hataya açık hâle gelir; verinin güncel tutulması da ayrı bir iş yükü olur.
MRP'yi kendi reçetelerinizle deneyelim
Bir ürününüzün reçetesini ve stok durumunu örnek alalım; net ihtiyaçtan üretim emrine ve satınalma talebine kadar akışı gösterelim.
- 30–45 dakikalık çevrim içi veya yerinde demo
- Sektörünüze uygun örnek kurulum
- Kendi reçete ve sipariş örneklerinizle
- Satın alma zorunluluğu yok
Formu doldurmak istemezseniz bizi 0212 728 01 03 numarasından arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Demo isteği
Yıldızlı alanlar zorunludur.