Ürün ağacı (BOM) ve rota: çok seviyeli reçete nasıl kurulur?
Ürün ağacının seviyeleri, fire oranı, operasyon rotası ve hazırlık süresi; doğru reçetenin MRP'ye, maliyete ve atölyeye etkisini masa örneğiyle anlattık.
- Eprom Ekibi
- 3 dk okuma
Ürün ağacı (BOM — Bill of Materials), bir ürünü oluşturan yarı mamulleri, hammaddeleri ve bunların miktarlarını gösteren listedir. Rota ise ürünün hangi operasyonlardan, hangi sırayla ve hangi istasyonlarda geçtiğini anlatır. İkisi birlikte bir ürünün neyden ve nasıl yapıldığının tam tarifidir.
Reçete ve rota ERP'nin en sessiz ama en etkili verisidir: MRP malzeme ihtiyacını reçeteden, planlama süreyi rotadan, maliyet hesabı ikisinden birden alır. Reçete yanlışsa ERP'nin geri kalanı da yanlış sonuç verir.
Seviyeler: mamul, yarı mamul, hammadde
Basit bir masa örneğini düşünelim:
- Seviye 0 — Mamul: Masa (1 adet)
- Seviye 1 — Yarı mamuller: Tabla (1 adet), Ayak (4 adet), Vida seti (1 adet)
- Seviye 2 — Hammaddeler: Tabla için yonga levha ve kenar bandı; ayak için profil boru ve ayak pabucu
Ayak kendi reçetesine sahip bir yarı mamul olduğu için MRP, masa siparişinden önce ayak ihtiyacını, oradan da profil boru ihtiyacını hesaplar. Buna çok seviyeli reçete denir. Aynı yarı mamul başka ürünlerde de kullanılıyorsa reçetesi bir kez tanımlanır ve kullanıldığı her üründe geçerlidir.
Fire oranını reçeteye yazmak
Profil boru kesilirken artık kalır, levha ebatlanırken kenar payı gider. Bu kayıplar reçetede fire oranı olarak tanımlanır. Fire oranı tanımlı olduğunda malzeme ihtiyacı bu payla birlikte hesaplanır; MRP eksik malzeme önermez, maliyet de olduğundan düşük görünmez.
Fire oranı bir kez yazılıp unutulmamalı; gerçekleşen fireyle düzenli karşılaştırılmalıdır. Bunun için fire ve hurda takibi yazımıza bakabilirsiniz.
Rota: sıra, istasyon, hazırlık ve adet başı süre
Masa ayağının rotası şöyle olabilir: kesim → kaynak → boya → montaj. Her operasyon için şu bilgiler tanımlanır:
- Sıra: Operasyonun rotadaki yeri
- İstasyon: Operasyonun yapıldığı makine ya da tezgah
- Hazırlık süresi: Ayar, kalıp ya da aparat değişimi için işin başında bir kez harcanan süre
- Adet başı süre: Her parça için harcanan süre
Örneğin kesim operasyonunda hazırlık 20 dakika, adet başı süre 2 dakikaysa 100 ayaklık bir iş yaklaşık 20 + 100 × 2 = 220 dakika sürer. Bu hesap istasyon yükünü ve teslim tarihini gerçekçi kılar.
Sık yapılan reçete hataları
- Aynı malzemenin iki farklı kodla açılması
- Birimlerin karışması (kg ile adet, metre ile boy)
- Fire oranının sıfır bırakılması
- Rota sürelerinin ölçülmeden, tahminle girilmesi
- Üretimde yapılan değişikliğin reçeteye işlenmemesi
EPROX ERP'de reçete ve rota
EPROX ERP'de çok seviyeli reçeteler, yarı mamuller, fire oranları ve operasyon rotaları (sıra, istasyon, operasyon, hazırlık ve adet başı süre) tanımlanır. Sektöre özel bilgiler, örneğin kalıp göz sayısı ya da alaşım bileşimi, kod yazmadan reçete ve stok kartlarına eklenir.
Reçete MRP hesabının, rota ise atölyenin temelidir: operasyonlar KEOS terminalinde istasyonda başlar ve biter; üretilen ve fire miktarı üretim emrine yansır. Modülün ayrıntıları üretim planlama ve MRP sayfasında.
Reçete ile rota aynı şey mi?
Hayır. Reçete ürünün neyden yapıldığını (malzeme ve miktar), rota nasıl yapıldığını (operasyon, istasyon ve süre) anlatır. Doğru planlama ve maliyet için ikisi birlikte gerekir.
Mevcut reçetelerimizi aktarabilir miyiz?
Evet. Geçiş sürecinde reçeteler Eprom danışmanıyla birlikte aktarılır; aktarımdan önce mükerrer kodlar ve birim farkları temizlenir.
Kendi ürününüzün reçetesini demoda birlikte kuralım
Süreçlerinizi dinleyelim, sektörünüze uygun hazır paketle canlı bir demo gösterelim.
- reçete
- ürün ağacı
- rota